انواع اختلالات یادگیری در کودکان

انواع اختلالات یادگیری در کودکان چگونه تشخیص داده می شود؟ یادگیری را می توان بنیادی ترین فرآیندی دانست که در نتیجه آن موجودی ناتوان و درمانده درطی زمان و در تعامل با رشد جسمی به فرد تحول یافته ای تبدیل می شود که توانایی های شناختی و قدرت اندیشه او حد و مرزی ندارد.

درطی این فرآیند، انسان از جستجوی محل آشامیدن و خوردن، شناسایی اندام های بدن و دست راست و چپ خود شروع می کند تا جستجوی پیچیده ترین اسرار خلقت و طبیعت ادامه می دهد. تنوع و گستره زمانی یادگیری انسان به گستردگی طول عمر اوست، باعث شده که علی رغم تفاوت های زیاد که افراد در امر یادگیری با یکدیگر دارند، برخی افراد در روند عادی یادگیری و آموزش نیز دچار مشکل و انواع اختلالات یادگیری شوند.

تنها به دلیل یک اختلاف جزئی مثل دیر آموزی از مدرسه بیرون رانده می شوند یا از آن فرارکرده اند با وجودی که در دروس دیگر  خود جزو بااستعدادترین شاگردان بوده اند و یا گروهی از نوابغ که مشکل یادگیری آنها باعث درخشیدن آنها در زندگی شان شده است. افرادی مثل هانس کریستین، آلبرت انیشتین، وینسون چرچیل، توماس ادیسون، چره و نیوتن و دیگران را می‌توان عنوان کرد.

مفهوم ناتوانی یادگیری و انواع اختلالات یادگیری تاریخچه پر فراز و نشیبی دارد، برخی از کودکان که ظاهر طبیعی دارند، رشد جسمی و قد و وزنشان که حاکی از بهنجار بودن آنهاست.

این کودکان هوش کما بیش عادی داشته به خوبی صحبت می کنند و مانند سایر کودکان بازی می کنند و مثل همسالان خود با سایرین ارتباط برقرار می کنند. در خانه هم از پس کارهای خود بر می آیند، کارهایی را که والدین به آنها واگذار می کنند به خوبی انجام می دهند و از رفتار و اخلاق عادی برخوردار هستند، ولی زمانیکه می خواهند به مدرسه بروند و تصمیم به یادگیری خواندن ونوشتن یا حساب و کتاب می گیرند دچار مشکل جدی می شوند.

این کودکان ابتدا اطمینان کافی به پیشرفت تحصیلی خود دارند به تدریج به این نتیجه می رسند که سایر کودکان وضع درسی بهتری از آنان دارند و بعد از مدتی از شروع کلاس اول در دبستان کم کم خود را متفاوت از دیگران می بینند و چه بسا احساس حقارت به آنها دست می دهد، اگر معلم کلاس و سایرین سرزنششان کنند به بیزاری از درس و معلم و دانش آموزان دیگر منتهی می شود.

کودکان مبتلا به انواع اختلالات یادگیری طبق تحقیقات جهانی حدود 8 درصد کودکان و غالبا پسران را تشکیل می دهند. معمولا پیش از ورود به مدرسه شناخته نمی شوند، زیرا کودکان پیش از ورود به مدرسه آموزش درسی ندیده اند و با یک وظیفه آموزشی ویژه نظیر خواندن ونوشتن یا هجی کردن روبه رو نیستند.

تعریف کودکان دارای انواع اختلال یادگیری:

“کودکان ناتوان در یادگیری به گروهی از کودکان گفته می شود که در یک یا چند فرآیند روانی اساسی در ارتباط با فهمیدن یا کاربرد زبان شفاهی و کتبی ناتوانی نشان می دهند.”

این ناتوانی ممکن است خود را در فعالیت هایی از قبیل گوش دادن، فکرکردن، سخن گفتن و خواندن و نوشتن، هجی کردن و یا ریاضیات نشان دهد. این تعریف شامل کودکانی که به علت های دیگر با مسائل یادگیری مواجهه هستند نظیر نقص بینایی، شنوایی، نقص حرکتی، عقب ماندگی ذهنی، آشفتگی عاطفی یا عدم برخورداری از محیط فرهنگی واقتصادی مرتبط نیست.

کودکان دارای انواع اختلالات یادگیری نیاز به آموزش ویژه دارند که باید تمرین های مخصوص، غیرمعمول و با کیفیت های غیر عادی برای آنها تدارک دید که جدا از آموزش های منظمی هستند که اکثر کودکان از آن استفاده می کنند.

انواع اختلالات یادگیری در چه سنی تشخیص داده می شوند؟

این مشکلات وقتی تشخیص داده می شوند که کودک وارد مدرسه شود. معمولا تا قبل از سنین هفت سال که امور تحصیلی فعالیت بیشتری را ایجاب نمی کند، مشخص نمی گردند.

کودکان در سنین آمادگی از نظر استعداد به سرعت تغییر می کنند، لذا تست های رشد در این سن پیش بینی کننده های ضعیفی برای استعداد کودک در آینده می باشند. کودکانی که در سنین پیش دبستانی عقب ماندگی رشدی دارند، باید توسط یک متخصص بیماری اطفال معاینه شوند و از مداخله زودرس بهره مند شوند.

ویژگی عمده کودکان با انواع اختلالات یادگیری چیست؟

هوش بهرطبیعی

کارکرد طبیعی پایین تر ازحد انتظار

سرعت کم دریادگیری

سقف پایین یادگیری

تکرار پایه های تحصیلی

تفاوت میان سطح یادگیری در درس های مختلف

نداشتن انعطاف در استفاده از راهبردهای آموزشی

ضعف حافظه

کوتاهی دامنه توجه

نقص درمهارت های اجتماعی

ناهماهنگی حرکتی و تاخیر در فراگیری زبان

مشکل خواندن اولین مشکل ویژه از انواع اختلالات یادگیری است که مورد توجه قرارگرفته است، یک پزشک آلمانی به نام دکتر کاسمول به توصیف شخصی پرداخت که قادر به یادگیری خواندن نبود این فرد دارای هوش معمولی بوده و برابر با همسالان خود آموزش دیده بود.

او این مشکل را (کوری خواندن) نامید که بعدها این اصطلاح نارساخوانی یعنی داشتن مشکل با کلمات نامیده شد.

انواع اختلال یادگیری در ایران:

درحال حاضر دانش آموزانی که دچار انواع اختلالات یادگیری هستند در اروپا 4 تا 12 درصد کل دانش آموزان را شامل می شوند درحالی که در ایران به 40 یا 60 درصد می رسد.

آن هم به این علت که امکانات آموزشی کافی و مناسب نیست و همین امر مشکلات دانش آموزان را در درک یک درس خاص یا حتی کل دروس مضاعف می سازد. درصد آنها بسیار بالاست و متاسفانه برچسب کم هوش و کم استعداد می خورند.

این مشکلات تنها منجر به افت تحصیلی و اتلاف درآمد خانواده و کشور می شود، بلکه به دلیل عدم آگاهی صحیح، دقیق و درست والدین و مربیان در اکثر مواقع به سرزنش و تحقیر آنها منجر می شود. حس ناخوشایند خودپنداره ضعیف و کاهش عزت نفس را بوجود می آورد و حتی باعث ناهنجاری رفتاری می شود.

علل انواع اختلالات یادگیری و ناتوانی یادگیری:

1-عوامل آموزشی: در بسیاری از انواع اختلالات یادگیری و ناتوانایی های یادگیری، آموزش ناکافی و ناصحیح معلمین، سطوح انتظار معلمان از دانش آموزان اگر خیلی پایین یا خیلی بالا باشد مشکل زا است. کوتاهی در آموزش مهارت لازم برای ایجاد آمادگی، عدم توجه به نحوه برقراری ارتباط با دیگران، استفاده نادرست از روش ها و برنامه ها و مواد آموزشی ضعیف و….

2- عوامل شناختی: کودکان در عملکردهای روانی پایه مثل ادراک، یادآوری، شکل دادن به مفاهیم اختلال دارند. برخی از آنان نمی توانند دستورالعمل ها را بفهمند و یا آنچه را که آموخته اند به یاد آورند و یا افکار خود را به صورت معنی داری سازمان دهند تا جمله درستی را بنویسند.

به دلیل وجود انواع کاستی های یادگیری مثل ادراک و تشخیص ضعف دیداری وشنیداری، توانایی کم در تعمیم و سازمان دهی، ناتوانی در بیان مفاهیم، کمبود مهارت های کلامی و حرکتی، حافظه کوتاه مدت ضعیف و …باعث ایجاد انواع اختلالات یادگیری است.

3- عوامل محیطی: عوامل محیطی اثر گذار روی انواع اختلالات یادگیری شامل عدم تحریک حسی و تحریک زبانی و رشد اجتماعی عاطفی ضعیف وعوامل پیش از تولد، هنگام تولد و بلافاصله بعد از تولد (مصرف مواد، دارو، الکل ابتلا به سرخجه و تغذیه ناکافی) اشاره کرد.

4- عوامل فیزیولوژیکی: از نظر فیزیولوژیکی ناتوانی های یادگیری به خاطر حداقل آسیب مغزی، بدکاری یا آسیب در سیستم اعصاب مرکزی صورت می گیرد، بدکاری ناشی ازحداقل آسیب مغزی ناشی از:

الف: خونریزی مغزی، بیماری مغزی به خاطرتب بالا.

ب: محیط داخل رحم یا تولد زودرس،کم اکسیژنی یا ضربه فیزیکی

ج: بدکاری ژنتیکی- فطری

شیوه های تشخیصی انواع اختلالات یادگیری :

مصاحبه، مشکلات بالینی، آزمون های رسمی و غیررسمی، تست بینایی و شنوایی، تست کروموزومی و اندازه گیری عصبی و … مغز انسان از دو نیمکره تشکیل شده است، نیمکره راست و نیمکره چپ، هر نیمکره مغز کنترل یک قسمت از بدن را برعهده دارد. نیمکره چپ طرف راست بدن و نیمکره راست طرف چپ بدن راکنترل می کند. اما افرادی هستند که طرف راست یا چپ آنها تماما برتری ندارد بلکه بخشی از اندام ها طرف راست و برخی اندام ها طرف چپ شان برتر می باشد.

مثلا از دست راست بیشتر استفاده می کنند در حالی که چشم چپ را به عنوان چشم برتر به کار  می گیرند. در این افراد عدم غلبه طرفی وجود دارد اما وجود برتری جانبی مغز می تواند کارایی این افراد را افزایش دهد.

رشد ادراکی-دیداری:

بسیاری از متخصصان رشد توانایی های ادراکی را ضرورت اساسی پیشرفت تحصیلی می دانند، انواع مشکلات ادراکی-حرکتی با نام نارسایی های ادراک بینایی یا مشکلات ادراک شنوایی نارسایی های ادراک لامسه وکاستی های حرکتی هستند.

در صورتی که به مشاوره تخصصی در زمینه انواع اختلالات کودکان نیاز دارید با مشاور در وبسایت روانشناسی پویا تماس بگیرید.

منبع: ناتوانایی های یادگیری

نویسنده:خانم نیمتاج سیاح سیاری عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن